Η γλώσσα τιμάει το πρόσωπο ...

Σήμερα, 8 Φλεβάρη

Και ψάχνοντας βρήκα -απ΄τα χρόνια εκείνα τα παλιά - αυτό το χάρτη

Ναι παλιός αλλά και κατατοπιστικός!

Φέρνει σε κάτι από μάθημα γεωγραφίας σήμερα η δημοσίευση ε;

Μάθημα γεωγραφίας -και γιατί όχι;-  για κάποιους, ίσως περασμένα μεγαλεία για άλλους, αλησμόνητες πατρίδες όμως για πολλούς ...

Και βρήκα στον Ιστό, όχι βέβαια αυτό που έψαχνα -θα το βρω όμως- μα άλλα πολλάάάά ...

Και μέσα στα τόσα πολλά, θαύμασα ιστότοπους και ιστότοπους! Κι ήταν τόσο εντυπωσιακοί κάποιοι που με κράτησαν ξάγρυπνη ώρες μα κι άλλο τόσο έκθαμβη έμεινα εκεί μπροστά τους  ... α και τόσο αδιάφοροι και κουτοί ήταν κάποιοι άλλοι που αλήθεια πολύ προβληματίστηκα !

Στο τέλος είχα τόσο ανάκατη γνώμη για τον Ιστό και τους ιστότοπους που ανακατωσούρα μ΄έπιασε και πονοκέφαλος!

Κι οι εντυπωσιακοί ουδέν έχουν να κάνουν με το φτωχό το ιστοτοπάκι μου! Μα εγώ το έφτιαξα μόνο και μόνο για να φέρω κοντά μου αγαπημένες περασμένες στιγμές! ΄Ισως και για να περπατήσω ανάμεσα σ΄όμορφες αναμνήσεις που θαμπώνουν -μήπως δείγμα αλτσχάιμερ; - Το ΄κανα για να ξαλαφρώνω την καρδιά μου απ΄τα καθημερινά και να ΄χω κάτι γλυκό δικό μου ν΄ασχολούμαι ... Το ΄φτιαξα για μένα! ΄Οχι για

΄Ηταν τόση η δουλειά που έχουν κάνει κάποιοι δικτυοναύτες που εκστασιάστηκα και δυσκολεύτηκα πραγματικά να πιστέψω ότι υπάρχουν κάπου κάποιοι που ακόμα νοιάζονται ακόμη πραγματικά κι ότι αγαπούν το θέμα -και δικό μου αγαπημένο- που διάλεξαν - και τους ευχαριστώ μέσα απ΄την καρδιά μου ...

(΄Ηρθε δουλειά τα λέμε μετά ...)

E.-

Ο ανήφορος φέρνει κατήφορο, η προκοπή το φθόνο...

Από που ν΄αρχίσω σήμερα ;

Θα ΄θελα να ξεχώριζα ...

Σάββατο, Φλεβάρης 5

Απεγνωσμένα ψάχνω να βρω ένα χάρτη της Σμύρνης "μου" του τότε ...

Θολά σχέδια, θολοί χάρτες, θολές σημειώσεις και φωτογραφίες, όλα θολά κι αναρωτιέμαι γιατί ...

Βρίσκω διάφορα μα τίποτα ξεκάθαρο! ΄Ολα λειψά! Θα ΄θελα να ΄βρισκα κάτι καθαρό να σας δείξω, κάτι συγκεκριμένο! Και το Διαδίκτυο -αυτός ο ρημάδης πελώριος ιστός που όλοι τόσο πιστεύουν και θαυμάζουν- ναι, παρ΄όλες τις δυνατότητές του διόλου δεν βοηθάει...

Ψάχνοντας πάντως να βρω ένα χάρτη με τις γειτονιές και τους μαχαλάδες τού τότε και με τα σοκάκια και τους δρόμους τού σήμερα ... το μόνο που κατάφερα ήταν να βρω τόσα πολλά για την ομορφιά και την προκοπή εκείνου του τόπου που το μόνο που μου ΄ρχεται στο μυαλό αυτή τη στιγμή είναι

η παροιμία του τίτλου ...

Τις παροιμίες που γράφω -και θα γράψω- τις αφιεφώνω στη γιαγιά μου την καλή...

εκείνη το συνήθιζε να τις λέει. Τριγυρίζουν στο μυαλό μου χάρη σε κείνη ...

που μού τις άφησε κάτι σαν κληρονομιά, σαν μια συλλογή, σαν προίκα...

Ε.-

Πρώτη βοήθεια του Θεού, δεύτερη του γειτόνου ...

΄Ισως ...

ή ... απ΄τον αδερφό γλυτώνεις πιο εύκολα, απ΄τον γείτονα όμως ...







Καλημερούδια σας


Το γκρι συνεχίζεται! Ούτε καν λίγο πιο λίγο γκρι δεν έγινε!


Ας πάρουμε τα πόδια μας λοιπόν κι ας πάμε για τον ήλιο! Απ΄ άλλα μονοπάτια όμως ...

Με λένε Ελένη ... του Μιχαήλ και της Αικατερίνης, το γένος Κρασσά Ηλία και της Ελένης το γένος Καρυώτη ...

Κι ήταν η Ελένη η γιαγιά μου η καλή, απ΄της μαμάς μου τη μεριά ...

Κι ήταν ο παππούς μου ο Ηλίας, της μανούλας μου ο μπαμπάς και τελείως άγνωστος για μένα, δεν τον γνώρισα ποτέ παρεξόν μέσα απ΄ τις μνήμες της μαμάς μου ...

Καλά μέχρι εδώ. Ο μπαμπάς μου ο Μιχάλης ήταν του Γεωργίου και της Κατίνας, ίσως το γένος "Αμπατζή", γεννηθείσα περίπου το 1893 αλλά πού; Κι ο παππούς ο Γιώργος, πότε μα που κι αυτός, άγνωστο! Δυστυχώς το νήμα απ΄αυτή μου τη μεριά κόβεται! Παρακάτω ίσως να βρούμε το πως ...

Ο παππούς Ηλίας λοιπόν γεννήθηκε -πότε; - στα Βουρλά -κάπου εκεί μαζί με τον Γιώργο Σεφέρη και τον παππού του, χασάπης στο επάγγελμα και ρίζες απ΄ τη Νάξο! Η γιαγιά μου πάλι, η καλή, γεννήθηκε κι εκείνη εκεί -Βουρλά; - ίσως Σμύρνη- με νησιώτικη ρίζες κι αυτή αλλά οι δικές από την Ικαρία! Σας λέει κάτι το "γένος Καρυώτη" - Ικαρι-ώτης; Ναι, έχω και κάτι -εκτός από Σμυρνιά- κι από νησιώτισσα! Κι όπως είναι γνωστό τα περισσότερα επίθετα πιο με παρατσούκλια, καταγωγές κι επαγγέλματα έχουν να κάνουν παρά με χαρτιά, απογραφές και δημοτολόγια! Αν είχαν να κάνουν με χαρτιά θα ήξερα κι από που κρατούσε η άλλη μου η σκούφια -απ΄την μεριά του μπαμπά μου δηλαδή- θα ήξερα ημερομηνίες, θα γνώριζα γενέθλια ... Μα εδώ άνθρωποι χάθηκαν, οικογένειες διαλύθηκαν ... χαρτιά θα έμεναν;

Κρασσάδες υπάρχουν ακόμα στη Νάξο, στο Φιλότι! Καρυώτηδες; στην Ικαρία, ίσως. Προφανώς ο προπροπάππους μου έχοντας ρίζες στην Ικαρία, φτάνοντας  στην πέρα Χώρα, τού τις χάρισαν -παρατσούκλι- ή τις "έδεσε" εκείνος λες κι ευχόταν μια πατρίδα πιο μόνιμη να τον περιμένει, αλλά πως να κόψει κι απ΄την πρώτη; και το παρατσούκλι έγινε επώνυμο και το επώνυμο ρίζα ...

Νησιώτισσα λοιπόν και Σμυρνιά-Βουρλιώτισσα από τη μεριά της μαμάς μου ...

Σμυρνιά-Αλατσατιανή από τη μεριά του μπαμπά μου. Ο πατερούλης μου είχε γεννηθεί στη Σμύρνη, το 1915 ... η μανούλα μου στο Βοτανικό-Αθήνα, το 1926 ...

Ο παππούς μου ο Ηλίας "έφυγε" απ΄το Βοτανικό το 1951, ετών 52! ΄Ηταν άρα γεννηθείς το 1899. Το 1922 ετών 23. Η γιαγιά μου η καλή "έφυγε" -αυτή πολύ αργότερα- απ΄το Βοτανικό το 1974. Το 1922 ετών 18! ΄Εμεινε 23 χρόνια "μόνη" με 6 παιδιά με μεγαλύτερη τη μαμά μου. Γεννημένη το 1904, 70 χρονών όταν "έφυγε", 18 χρονών -στο πρώτο φευγιό- το 1922 ! 18 χρονών ορφάνεψε η γιαγιά μου από πατρίδα, 18 η μαμά μου από πατέρα!

Ο παππούς μου ο Ηλίας έφυγε απ΄τα Βουρλά το 1922. Κι η γιαγιά μου το ίδιο ... Βρέθηκαν στην Αθήνα, στο Βοτανικό κι εκεί αγαπήθηκαν ...  Κι έλεγε η μαμά μου, πως όταν γύρεψε τη γιαγιά μου από την προγιαγιά μου -την Κανελλιώ- εκείνη του ΄πε: "Προσφυγοπούλα αυτή, πρόσφυγας εσύ, αχ και τι άραγε νοικοκυριό  θα κάνετε; ΄Αντεστε κι ας βάλει το Θεός το χέρι του -με την ευχή μου- κι  όσο γίνεται θα βοηθήσω κι εγώ". Και χρειάστηκε και βοήθησε ... όσο γινόταν ...

Ο παππούς μου ο Γιώργος, μπακάλης-μυλωνάς, Αποστολής στο επώνυμο, μπακάλης στη Σμύρνη, μυλωνάς στ΄Αλάτσατα - στη Σμύρνη γεννημένος, το 18... , του Θοδωρή και της Μαρίτσας! ΄Αγνωστός μου κι αυτός! Καθόλου δεν τον γνώρισα! "Χάθηκε" δια παντός "εκεί" στην καταστροφή, μαζί με τον πρωτότοκό του και μεγάλο μου θείο, Θοδωρή τον έλεγαν. Στο μυαλό μου, θολή ανάμνηση, μια φωτογραφία του-άφαντη- ταλαίπωρη, μισόσκιστη, μαυρόασπρη! Η γιαγιά μου η Κατίνα, γεννημένη στη Σμύρνη, το ... , του "Μιχάλη και της Παρασκευώς;", έφυγε από τη Σμύρνη-Αλάτσατα; το 1922, κι ήταν ετών ;;; Κι ύστερα απ΄τα "Κουπόνια-βλ.Ηλύσια", το 1984 "έφυγε". Μέχρι τότε περίμενε τον παππού και το μεγάλο της γιο. Τους περίμενε μέχρι τη μέρα που έφυγε ...για να τους βρει! Αυτούς τούς βρήκαν άλλα ... Οι ίδιοι δεν βρέθηκαν ποτέ! Κανείς δεν τους είδε, κανείς δεν άκουσε, κανείς κάπου δεν τους αντάμωσε! Ούτε ο Ερυθρός Σταυρός ...

Και πέρασαν στη Χίο, η γιαγιά μου η Κατίνα κι όσοι της απόμεναν και μια δεύτερη καταστροφή κι ένας ακόμα διωγμός τούς περίμενε εκεί και μια ακόμη πληγή! Πληγή που πλήγωνε τον πατερούλη μου περισσότερο από την πρώτη! ΄Εφυγε -18 χρονών- απ΄την Χίο το 1933, τελειώνοντας το σχολειό και δεν ξαναπάτησε ποτέ! Ούτε σαν σκέψη δεν άφηνε να περάσει απ΄το μυαλό του μια όχι επιστροφή μα "επίσκεψη" στη Χίο! Κι ήταν η ανάμνηση που δεν τον άφηνε! ΄Ηταν η ανάμνηση που τον "σκότωνε"! ΄Ηταν η ανάμνηση απ΄τις πέτρες που πέταγαν -για υποδοχή- οι Χιώτες στους πρόσφυγες που προσπαθούσαν να κρεμαστούν στα βράχια! Κι ήταν οι λέξεις που συνόδευαν τις πέτρες:  "Είναι φτωχό το νησί μας, δεν έχει να θρέψει εμάς, θα θρέψει κι εσάς; Φευγάτε, φευγάτε, φευγάτε!" . Κι όσο γνωστό κι αν είναι η καταστροφή της Χίου ολόκληρης και της δυστυχίας της, άλλο τόσο είναι γνωστό είναι πως το 1922 η Χίος μπορούσε να θρέψει κι άλλους φτωχούς ... ΄Ελληνες!

Ποτέ δεν πάτησε το πόδι του πίσω στη Χίο, το πάτησε όμως στη Σμύρνη! Είναι όμως μια άλλη ιστορία αυτό ... Εγώ το πάτησα. ΄Ηταν ένας φόρος τιμής κι υπόσχεσης στη μνήμη του, στη μνήμη μου, στις μνήμες μας ...

Αλευρόμυλοι στη Σμύρνη υπάρχουν μόνο στο Αλή Αγά και στα Αλάτσατα, φρουροί στα περάσματα του ανέμου...

Ο πατερούλης μου "έφυγε" το 1992.

Ποτέ δεν κατάφερα να κάνω το ταξίδι -στη Σμύρνη- μαζί του! Το σχεδιάζαμε, το οργανώναμε, το ονειρευόμαστε μα δεν τα καταφέραμε! ΄Οταν εγώ μπορούσα κι ήμουν ελεύθερη να ξεκινήσουμε εκείνος "δεν το αντέχω τώρα πια" μού είπε!

Και το έκανα -προσκύνημα- μόνη μου, Μάρτης 2010, Πάσχα ...

Η μανούλα μου "έφυγε" το 2005 ...

Μου λείπουν κι οι δύο, ακόμα, πολύ ...

Φλεβάρης 4, 2011

Να ξέρεις ... "Δεν μας πάνε τα ποδήματα όπου θένε αυτά, εμείς τα πάμε..."

΄Αγιος Πολύκαρπος - Σμύρνη- Σήμερα

Φλεβάρης, Τρίτη 2

Δεν ξέρω αν έχω όρεξη για βόλτα σήμερα ...

Είναι τόσο γκρι και θολός ο καιρός εδώ ... που  κοντεύει να γίνει γκρι και το κέφι μου!

Προτιμώ όμως να μην το βάλω κάτω! Το σίγουρο είναι ένα, πως μπορώ να το κάνω ... κι αυτό που έλεγε η γιαγιά μου η καλή -η Ελένη- που τ΄όνομά της φέρω μιας και ο πατερούλης μου αγαπούσε τη μάνα του αλλά λάτρευε την πεθερά του! Θες και γιατί την άλλη τη γιαγιά την έλεγαν Καίτη μα και τη μανούλα μου Καίτη, βάλε και το ότι η εκκλησιαστική αρχή απαγόρευε -στην εποχή μου- μάνα εν ζωή και κόρη να έχουν το ίδιο όνομα, να ΄μαι λοιπόν, Ελένη κι εγώ, ελπίζοντας να γίνω και μια γιαγιά καλή ... ΄Ελεγε λοιπόν η γιαγιά μου η καλή ...

"Δεν μας πάνε τα "παπούτσα" όπου θένε αυτά, εμείς τα πάμε ..."  κι είχε τόσο μα τόσο δίκιο ...

Φαντάζεστε να μας πήγαιναν τα παπούτσια; Αλίμονό μας!

Κι όσους τούς πάνε, γιατί υπάρχουν και τέτοιοι άβουλοι, κρίμα τους και καλά να πάθουν!

Βίρα λοιπόν τις άγκυρες -έστω και χωρίς ιδιαίτερο κέφι - θα το βρούμε στο δρόμο, όσο κι αν ο δρόμος αυτός μας "πληγώσει" τα πόδια ... Μας έχει πληγώσει τόσο στο παρελθόν που η δική μας η βόλτα φαντάζει τουριστικός περίπατος. Κι επειδή δεν μ΄αρέσει η λέξη "τουριστικός", ας τον πούμε  παιδικό περίπατο... κι έτσι ας τον φχαριστηθούμε. Με αγνή καρδιά και καθαρά μάτια! Γιατί αν βάλουμε μέσα το παρελθόν -τα παιδιά δεν έχουν παρελθόν- τότε ούτε καν τουριστικός δεν λέγεται ...

Αφήνουμε το κέντρο της Σμύρνης στο χαμό του και στους τουρίστες του και πάμε για τα δικά μας ...

Ετοιμαστείτε ... ακολουθούν μαγικά, εύηχα, γνώριμα ονόματα , γωνιές τραγουδισμένες, γειτονιές που χιλιοαγαπήθηκαν, κάηκαν, χάθηκαν μα και που αγαπιούνται και ζουν ακόμα ! Ετοιμαστείτε για βόλτα, ετοιμαστείτε για  σύγχιση ... Δεν μπορεί ... όλο και κάτι -ένα τραγούδι- θα έχετε ακούσει γι΄αυτές τις γειτονιές! ΄Ολο και κάποιο δικό σας θα είχατε να θλίβεται και να μαραζώνει στ΄άκουσμά τους ...

Προάστια

Κύρια προάστια και χωριά γύρω από τη Σμύρνη είναι από ΝΔ. παραλιακά και κατά σειρά το Καρατάσ-ι, ο Σαλαχανάς, η Καραντίνα, το Γκιοζ Τεπέ  και το Κοκαργιαλί. Ανατολικά είναι το Νταραγάτσι, το Χαλκά-μπουνάρ κι από εκεί πηγαίνοντας προς το εσωτερικό ο Μπουρνόβας, η κατ΄ εξοχήν αγγλική παροικία της Σμύρνης. Από το Χαλκά-μπουνάρ και επί της απέναντι ΒΔ. παραλίας του μυχού του κόλπου είναι η Αγία Τριάδα, το Μπαϊρακλί, και τέλος στο άκρο το Κορδελιό  (Καρσίγιακα). Άλλα χωριά της Σμύρνης είναι ο Κουκλουτζάς, ο Μπουτζάς, το Σεβντίκιοϊ, ο Προφήτης Ηλίας και η Αγία Άννα. Αυτά τα χωριά -σήμερα προάστια- είναι τα κοντινά, τα κολλητά στη Σμύρνη ... έχουμε να επισκεφθούμε κι άλλα μακρύτερα!

Η Σμύρνη από την αρχαιότητα υπέστη πολλές καταστροφές! Από πυρκαγιές, σεισμούς αλλά και από επιδημίες (πανώλη). Πανώλη έπεσε στην πόλη κατ΄ επανάληψη στους τρεις συνεχόμενους αιώνες, τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα, προκαλώντας μεγάλο αριθμό θυμάτων. Επίσης στους μεγάλους σεισμούς του 1688 και 1778 ολόκληρες συνοικίες ισοπεδώθηκαν. Σημαντικότερη πυρκαγιά -πριν της καταστροφής του 1922- ήταν εκείνη του 1842 όπου αποτεφρώθηκε το αρχικό κτίριο της Ευαγγελικής Σχολής.

Η Σμύρνη, (ο Κάτω Μαχαλάς) -πριν την καταστροφής της το 1922- είχε 16 ορθόδοξες εκκλησιές και ναούς! Με σημαντικότερο όλων το μεγάλο μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής. Λαμπερός και καταστόλιστος με το μεγαλοπρεπές και εξαιρετικής τέχνης μαρμάρινο κωδωνοστάσιο που κτίσθηκε τον 17ο αιώνα.. Καταστράφηκε από σεισμό το 1688, ανοικοδομήθηκε το 1690, και επανοικοδομήθηκε το 1692 μετά από την πυρκαγιά που σημειώθηκε τότε. Αποτελούσε τον κατ΄ εξοχή σμυρναίικο ναό όπου τελούνταν στη μικρή περίοδο της απελευθέρωσης όλες οι επίσημες λειτουργίες και εθνικές τελετές. Τόσο ο ναός όσο και το κωδωνοστάσιο ανατινάχθηκαν με δυναμίτιδα, από τους Τούρκους, μετά την καταστροφή...

Οι άλλοι ναοί ήταν του Αγίου Γεωργίου, κοντά στη μητρόπολη, της Κοίμησης της Θεοτόκου, στη συνοικία Φασουλά, ο ναός του ορφανοτροφείου Σμύρνης, που εκκλησιάζονταν η αριστοκρατία, ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, στα Σχοινάδικα, οι ναοί Αγίας Αικατερίνης, Αγίου Τρύφωνα, Αγ. Δημητρίου, Αγ. Χαραλάμπους και Ευαγγελιστρίας, (στην ελληνική συνοικία), ο ναός του Αγ. Νικολάου στην αρμενοσυνοικία, του Αγ. Βουκόλου, στο σταθμό Κασαμπά, του Αγ. Κωνσταντίνου, του Αγ. Ιωάννη θεολόγου και της Μεταμόρφωσης στη συνοικία Μορτάκια, του Τιμίου Προδρόμου στη Λυγαριά, και των Ταξιαρχών στο περίβολο του νεκροταφείου. Απ΄ όλους τους παραπάνω ναούς κανένας δεν υφίσταται σήμερα. Άλλοι κάηκαν, άλλοι γκρεμίστηκαν και στη θέση τους ανοίχθηκαν λεωφόροι και δημιουργήθηκαν πάρκα. Κάποιοι άλλοι που διασώθηκαν μετατράπηκαν σε τεμένη και σχολεία ενώ αρχικά σε αποθήκες...

Η γιαγιά μου η καλή αγαπούσε κι άλλη μια εκκλησιά ... τον ΄Αγιο Πολύκαρπο! Το περίεργο είναι ότι στη Σμύρνη ο ΄Αι-Πολύκαρπος λειτουργούσε και για τους καθολικούς! Τώρα πως η γιαγιά μου τον αγαπούσε πιότερο απ΄την Αγία Φωτεινή... Νομίζω πως τον αγάπησε γιατί κοπελούδα 17-18 χρονών ήταν όταν, προσφυγοπούλα την έριξαν με την οικογένειά της στο Βοτανικό. Και δεν πρόσφυγε μόνο η οικογένειά της εκεί μα και άλλοι πολλοί ταλαίπωροι, (ξ)έπεσαν εκεί. Πάντως όλοι αυτοί οι κυνηγημένοι μαζί στερήθηκαν κι έχτισαν μια εκκλησιά στη "νέα" τους πατρίδα και γειτονιά. Κι η εκκλησιά αυτή ήταν ο ΄Αγιος Πολύκαρπος Σμύρνης, ο δεύτερος επίσκοπός της μετά τον ΄Αγιο Βουκόλο. Θες τώρα γιατί της θύμιζε την άλλη μεριά, θες γιατί ήταν η "δική τους" εκκλησιά, η γιαγιά μου αυτή αγαπούσε περισσότερο! Πολύ αργά πια να εξακριβώσω η  αγάπη αυτή γιατί ...

Σχολεία

Από τα πλείστα όσα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα σημαντικότερη ήταν η Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης (αρρένων), που ιδρύθηκε το 171. Με πλήρες γυμνάσιο με διάφορα παραρτήματα, όπως οι δημοτικές σχολές του Τιμίου Προδρόμου και το Κιουπετσόγλειο. Η μεγάλη αυτή σχολή  περιελάμβανε επίσης βιβλιοθήκη με 35.000 τόμους και 180 ιστορικά χειρόγραφα, ένα μικρό μουσείο με αρχαία εκθέματα και μεγάλη νομισματική συλλογή. Αντίστοιχη σχολή το "Κεντρικόν Παρθεναγωγείον" (θηλέων) που είχε εγκατασταθεί αρχικά (1837) στον περίβολο της Μητρόπολης, και από το 1883 σε μελαλοπρεπές οικοδόμημα που είχε δωρήσει ο Δ. Κιουπετζόγλου. Και τα δύο αυτά μαρμάρινα οικοδομήματα σώζονται μέχρι σήμερα και στεγάζουν τουρκικά γυμνάσια...

Νοσοκομεία

Πολλά και σημαντικά και τα ευαγή ιδρύματα, με σημαντικότερα το "Γραικικό Νοσοκομείο" ή "Νοσοκομείο του Αγ. Χαραλάμπους", που είχε ιδρυθεί από τον Π. Σεβαστόπουλο. Περιελάμβανε 2 τμήματα χειρουργικής, 2 παθολογίας, 1 οφθαλμιατρικής, 1 μαιευτικής, 1 ψυχιατρικής, και γηροκομείο). Μαζί και το "Βρεφοκομείον Σμύρνης" που είχε ιδρυθεί το 1902, και το "Ορφανοτροφείον Σμύρνης" που λειτουργούσε από το 1870. Ανάλογα τέτοια νοσοκομεία είχαν ιδρύσει και οι Καθολικοί και οι Αρμένιοι που όμως όλα καταστράφηκαν στη μεγάλη πυρκαγιά...

Πνευματική κίνηση

Η πνευματική και πολιτιστική κίνηση των Ελλήνων στη Σμύρνη άρχισε ν΄ αναπτύσσεται στις αρχές του 19ου αιώνα. Πρώτος που φέρεται να ίδρυσε κοινωνικό πνευματικό κέντρο ήταν ο Κωνσταντίνος Οικονόμος που ίδρυσε την "Ιωνική Λέσχη" που διατηρήθηκε μέχρι το 1922! Ακολούθησαν και άλλα όπως το "Μουσείο" το 1838, το "Φιλολογικό Μουσείο" το 1854, ο "Σύλλογος προς διάδοση των ελληνικών γραμμάτων" και ο σύλλογος "Όμηρος" που εξέδιδε και ομώνυμο περιοδικό.

Εφημερίδες - περιοδικά

Ιδιαίτερη ανάπτυξη είχε επίσης σημειώσει και η ελληνική δημοσιογραφία με την αρχαιότερη ελληνική εφημερίδα την "Αμάλθεια" που εκδιδόταν από το 1838 μέχρι το 1922 με τελευταίους διευθυντές έκδοσης τους Σ. Σολομωνίδη και Θ. Υπερίδη. Άλλες ελληνικές εφημερίδες της Σμύρνης ήταν η "Αρμονία" του Μ. Σεϊζάνη, η "Ιωνία", η "Νέα Ιωνία", η "Πρόοδος", καθώς και διάφορα περιοδικά όπως το φιλολογικό ο "Κόσμος" και το σατυρικό ο "Κόπανος" του Γ. Αναστασιάδη. Σημειώνεται ότι από τα τέλη της δεκαετίας του 1840, όπως μαρτυρείται από τον Χρήστο Σολομωνίδη, στη Σμύρνη λειτουργούσαν 10 τυπογραφεία, όπου στα 5 εξ αυτών τυπώνονταν οι εβδομαδιαίες ελληνικές εφημερίδες "Αμάλθεια", "Ιωνικός Παρατηρητής", "Άργος" και η "Ιωνική Μέλισσα" καθώς και το περιοδικό "Αποθήκη των Ωφελίμων Γνώσεων". Στη δε στατιστική που είχε προβεί ο Κάρολος ντε Σερζέ (Charles de Scherzer) το1870 στη Σμύρνη λειτουργούσαν τότε 17 τυπογραφεία -εκ των οποίων 10 ήταν ελληνικά-, 3 αρμενικά, 2 γαλλικά, 1 τουρκικό και 1 εβραϊκό.

Συνολικά κυκλοφορούσαν 134 εφημερίδες, περιοδικά και επιθεωρησιακά έντυπα!!!

Αυτά πολύ περιληπτικά και γι΄αρχή ...

(πηγή: Τα ιστορικά της Σμύρνης, η γιαγιά μου η καλή κι ο πατερούλης μου)

Ξέρετε, ίσως να τα πούμε κι αργότερα ...

Μ΄ένα τόσο γκρι καιρό, δεν ταιριάζει τίποτα περισσότερο από ένα γκρι ταξίδι ...

Κι ενώ δεν αγαπώ το γκρι -το αδιευκρίνηστο αυτό χρώμα- που ούτε άσπρο, ούτε μαύρο μα ούτε και βρώμικο είναι, μερικές φορές ένα γκρι πρωί ή ένα γκρι απόγευμα καταφέρνουν και με χαλαρώνουν ...

Καλά θα ήταν και πολύ θα το εκτιμούσα βέβαια, μετά από μια τέτοια μέρα γκρι, να βγει ένας ήλιος ναααααααα  λαμπερός! Αλλά κι αν δεν είναι η περίπτωση -σύνηθες εδώ- δεν πειράζει! Ούτως ή άλλως "χέρι" στον καιρό δεν μπορώ να βάλω και λίγο μού περνάει!!! Δεν μας πάνε τα παπούτσα μεν, αλλά με τον καιρό και με το χρόνο, ποιος μπορεί να τα βάλει; Κυρίαρχος ο χρόνος ...

Φιλί

Ε.-

Τα παθήματων των πρώτων, των δεύτερων γιοφύρι ...

Δε νομίζω να υπάρχει άλλη φράση -παροιμία;- απ΄αυτή τού τίτλου που να ταιριάζει καλύτερα σ΄αυτά που σκέφτομαι να γράψω ...

Ας την κάνουμε γιοφύρι λοιπόν κι ας το περάσουμε ...

Κι αν συμφωνείτε ...

Ας πηγαίνουμε ... ώρα για βόλτα ...

Μόνο που μια βόλτα τέτοια θέλει μάτια ορθάνοιχτα, καλά αφτιά, μύτη ραντάρ, χέρια τρυφερά, γεύση επιθυμίας, νου ελεύθερο ... Τα θέλει όλα! Κυρίως καρδιά!

Και θέλει κα να αφεθήτε! Θέλει νου ελαφρύ να μπορεί να τρέξει, χέρι να χαϊδέψει ...νησιά, ψυχή να διαβεί θάλασσα και να περάσει απέναντι "ΕΚΕΙ"! Θέλει βλέμμα τρυφερό, ανάσα ζεστή, πόδια ακούραστα κι έτοιμα να χαϊδέψουν χώματα και γωνιές γνώριμες ...

Σοκάκια και μαχαλάδες -από ακούσματα γνωστά- περιμένουν να δα μια ανάσα μας, να  ξαναζωντανέψουν ψεύτικα -το ξέρω- τόσο ψεύτικα μα και τόσο αληθινά συνάμα ...

Πρωί, πριν πιάσει η ζέστη ...

΄Ενας ήλιος δροσερός ακόμα ...

Πάνε νησιά, πάνε θάλασσες, ... και να  γη και χώμα ...

Η Σμύρνη! Εκτείνεται από τους ΝΔ. πρόποδες του όρους Σιπύλου και των ΒΑ. του βουνού Πάγου, όπου και η εύφορη πεδιάδα της Μαινεμένης! Και φτάνει μέχρι της ακτή ... όπου και η θαυμαστή προκυμαία "Κε" - απ΄το γαλλικό quai που σημαίνει αποβάθρα! Η προκυμαία λοιπόν απλώνεται από βορρά προς νότο! Ξεκινάνει απέναντι απ΄το σιδηροδρομικό σταθμό του Αϊδινίου κι είναι η αλλιώς λεγόμενη Πούντα (Αλ Σατζάκ) που είναι το βόρειο άκρο της προκυμαίας. Φτάνει μέχρι το παλαιό διοικητήριο (Κονάκι) κι αυτό είναι το νότιο άκρο της.

Μέχρι το 1922 η πόλη διακρίνονταν στον "Πάνω Μαχαλά", (προς τον Πάγο), το αρχαιότερο τμήμα της πόλης, όπου διέμεναν κυρίως Τούρκοι, Εβραίοι και λίγοι Έλληνες. Στον "Κάτω Μαχαλά" ή "Κάτω Πόλη", νεώτερο τμήμα, διέμενε ο κυρίως χριστιανικός πληθυσμός. Οι Αρμένιοι (νότια), και οι Έλληνες (βορειότερα των Αρμενίων), μέχρι και την έναντι ΒΔ. ακτή το λεγόμενο Κορδελιό!!!

Πόσο γνώριμα ονόματα, πόσο γνωστές αναμνήσεις ..

Η κάτω πόλη περιελάμβανε την αρμενοσυνοικία, που συνόρευε με την εβραϊκή συνοικία του Πάνω Μαχαλά με το ναό του Αγίου Στεφάνου και με την ελληνική συνοικία με το ναό του Αγίου Γεωργίου. Εκεί κι  η αγορά με τ΄όνομα  "Μεγάλες Ταβέρνες"! Στην αγορά αυτή και το μπακάλικο του παππού μου του Γιώργη απ΄τ΄Αλάτσατα, γιατί είχε μπακάλικο ο παππούς μου στη Σμύρνη κι αλευρόμυλο στ΄Αλάτσατα! Εκεί δίπλα κι η συνοικία "Γυαλάδικα" όπου και ο περίφημος ναός της Αγίας Φωτεινής! Βορειότερα ο Φραγκομαχαλάς, ηλίου φαεινότερον συνοικία καθολικών. Η συνοικία των Νοσοκομείων και μακρύτερα η συνοικία Φασουλάς όπου αμέσως μετά άρχιζε η κεντρική οδός τα "Τράσα",  ονομασμένη έτσι προφανώς από τη γαλλική λέξη "traces" που σημαίνει ίχνη. Κι ήταν τα Τράσα, λεωφόρος εσωτερική παράλληλη προς τη προκυμαία! Εκεί ήταν κι η αριστοκρατική συνοικία με τη πλατεία της Καλλιθέας (Μπέλα Βίστα) και τον "παράλληλο" δρόμο, τον γνωστό εκ παραφθοράς "Παραλλέλι" με τις επαύλεις των εύπορων Σμυρναίων. Συνέχεια της οδού των Τράσων ήταν τα Σχοινάδικα, μετά το Κερασοχώρι και το βουλεβάρτο Αλιότι που οδηγούσε προς το σιδηροδρομικό σταθμό Αϊδινίου. Ακολουθούσε η συνοικία της Πούντας με Ιταλούς και Μαλτέζους κατοίκους και πιο μέσα, στα ενδότερα ... οι λαϊκές συνοικίες του "Αγίου Τρύφωνα" ή Τσικουδιά, τα "Ταμπάκικα" (βυρσοδεψεία), τα "Μορτάκια" ή Λυγαριά, καθώς και η πέρα του σταθμού Κασαμπά η συνοικία του Αγίου Κωνσταντίνου με συνέχεια αυτής τα "Χιώτικα" όπου βρίσκονταν συγκεντρωμένοι οι οίκοι ανοχής!!!

Κατά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1922 καταστράφηκε σχεδόν όλος ο Κάτω Μαχαλάς από την Αρμενοσυνοικία μέχρι και τα Σχοινάδικα...

Και σήμερα;

Αχ σήμερα ...

Η σημερινή Σμύρνη, εκτός από ένα τμήμα της τουρκικής συνοικίας του άλλοτε Πάνω Μαχαλά και της Πούντας με τους λιθόστροτους δρόμους σε τίποτα δεν θυμίζει την ανατολίτικη όψη της παλαιάς ραχατλίδικης Σμύρνης ... με το ιπποκίνητο τραμ της προκυμαίας, τα στενά σοκάκια (παρόδους) και τα ξύλινα σπίτια! Στη τεράστια σε έκταση περίκαυστη περιοχή που έσβησε των άλλοτε έξι συνοικιών, της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Δημητρίου, του Αγίου Τρύφωνα, της Ευαγγελιστρίας, του Αγίου Νικολάου, και του Αγίου Ιωάννη και κάποιων τμημάτων άλλων παλαιών συνοικιών, σήμερα εκτείνεται το περίφημο πολιτιστικό πάρκο της Σμύρνης, έκτασης 300.000 τ.μ. που αποτελεί μικρογραφία του πάρκου της Μόσχας. Περιλαμβάνει ψεύτικες μικρές λίμνες, κήπο με αιχμάλωτα ζώα, ταβέρνες κυρίως τουριστικές και τις εγκαταστάσεις της ετήσιας εμπορικής έκθεσης με μόνιμα περίπτερα εκθετών σε αρχαίο ελληνικό ρυθμό! Στη θέση του άλλοτε ναού του Αγίου Δημητρίου μέσα στο πάρκο έχει ανεγερθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο της Σμύρνης με πλήθος εκθεμάτων της αρχαίας ελληνικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής!!!!!

Είναι στενάχωρη η βόλτα μας το ξέρω -γιατί την έκανα-  ...

Την έκανα με μάτια ανοιχτά, με καρδιά μεγάλη και νου ελεύθερο! Δεν θέλει ο νους μίσος για μια τέτοια βόλτα, ούτε διαφορές, ούτε κακίες! Δε θέλει έχθρες! Ο καυγάς χρειάζεται δύο έλεγε η γιαγιά μου, όπως και τα διαζύγια άλλωστε! Μην το ψάχνετε! Η ιστορία γράφει και γράφεται απ΄τη μεριά του καθενός!  Αντίθετα επιβάλλονται αναστεναγμοί, σφιξήματα, αναμνήσεις κι ίσως μια θλίψη, μόνο μια όμως! ΄Αλλα, ίσως απαραίτητα, χρειαζούμενα η βόλτα μας θέλει αγάπη, παλιά δεσίματα,  διηγήσεις ... Την ιστορία την γράφουν άνθρωποι! Κι άνθρωποι ... Μη με πείτε αναίσθητη, δεν είμαι! ΄Οτι έχει να κάνει με ανθρώπους έχει δυο πλευρές! ΄Εχει να κάνει και με καταστροφές! Πεθαίνει και πληγώνει ψυχές! Κι είναι και για μένα πληγή η Σμύρνη! Μόνο που την αγαπώ πάρα πολύ για να την μεταχειριστώ όπως όλοι! Δεν είμαι αναίσθητη, όχι! ΄Εχω μόνο δυο ειδών ακούσματα! Πηγαίνοντας παρακάτω θα καταλάβετε ...

Η πλατεία του άλλοτε Διοικητηρίου (Κονάκ-ι) αποτελεί σήμερα το κέντρο της κίνησης και της πόλης. Κι απέναντι απ΄το Κονάκ βρίσκεται η αποβάθρα των μικρών επιβατηγών πλοίων ("βαποράκια") που εξυπηρετούν τη συγκοινωνία με τα παράλια περίχωρα της Σμύρνης. Υπομονή, θα πάρουμε και το καραβάκι και θα πάμε κι εκεί ...  

Η μεγαλύτερη εμπορική και τουριστική κίνηση πάντως απλώνεται σε ακανόνιστη και στενή οδό από το Κονάκι μέχρι το τέμενος Ισάρ Τζαμί. Πλήθος καταστημάτων νεοτερισμών, ζαχαροπλαστεία, χρυσοχοεία, παλαιοπωλεία καθώς και κρεοπωλεία και οπωροπωλεία -χάος- αντικατέστησαν τούς προ του 1922 εμπορικούς δρόμους του Φραγκομαχαλά, των Γυαλάδικων και τις Μεγάλες Ταβέρνες. Κι οι παλιές θολωτές και σκοτεινές τουρκικές αγορές, οι λεγόμενες "μπεζεστένια" σήμερα πια χωρίς σκέπαστρα, κάπου εκεί ...

Φιλί

Ε.-